Call ve Put Opsiyonları: Sıfırdan Başlayanlar için Rehber
Bu görsel, Yayın Politikamız kapsamında kullanılmaktadır.
Eğer daha önce opsiyon ticaretini öğrenmeye çalışıp başladığından daha kafası karışık bir şekilde ayrıldıysan, yalnız değilsin. Çoğu açıklama ya ilk paragraftan itibaren finansal terminolojiye gömüyor seni ya da açıkladığını iddia ettiği kavramların yarısını zaten bildiğini varsayıyor. Sonuç olarak opsiyonlar, çoğu insanın tamamen uzak durduğu gizemli ve biraz ürkütücü bir yatırım köşesi olmaya devam ediyor — oysa arkasındaki temel fikir aslında o kadar da karmaşık değil.
O yüzden yavaşlayalım. Henüz Yunan harfleri yok. Karmaşık diyagramlar yok. Sadece gerçek kavram, ilk öğrenilmesi gerektiği şekilde açıklanıyor.
Opsiyon Nedir?
Opsiyon bir sözleşmedir. Hepsi bu — özünde sadece iki taraf arasındaki bir anlaşma.
Bu sözleşme bir kişiye belirli bir fiyattan, belirli bir tarihten önce ya da o tarihte bir şey satın alma ya da satma hakkını — ama zorunluluğunu değil — verir. O "şey" genellikle bir şirketin hisse senetleridir. "Belirli fiyat" kullanım fiyatı olarak adlandırılır. "Belirli tarih" ise vade tarihi.
Oradaki kilit ifade "hak ama zorunluluk değil." İşte bu, opsiyonları hisse senedi alıp satmaktan ayıran şey. Bir şirketin hissesini satın aldığında ona sahip oluyorsun — taahhüt veriyorsun. Bir opsiyon satın aldığında ise bir seçeneğin var. Kullanabilir ya da vadesinin dolmasına izin verebilirsin. Bu esneklik opsiyonları hem kullanışlı hem de yanlış kullanıldığında tehlikeli yapan şey.
Sadece iki tür opsiyon vardır. Call opsiyonu ve put opsiyonu. Opsiyon dünyasındaki diğer her şey — stratejiler, kombinasyonlar, karmaşıklık — bu iki basit fikrin üzerine inşa edilmiş.
Call Opsiyonları: Satın Alma Hakkı
Call opsiyonu, sözleşme sona ermeden önce bir hisse senedini belirlenmiş bir fiyattan satın alma hakkı verir.
İşte gerçekten işe yarayan bir gerçek dünya analojisi. Bir daire satın almakla ilgilendiğini düşün. Satıcı, bugünkü fiyattan — diyelim ki 2.000.000 TL — evi üç ay boyunca sana ayırmayı kabul ediyor. Bu anlaşma için küçük bir ücret ödüyorsun, diyelim ki 20.000 TL. Artık karar vermek için üç ayın var.
Bu üç ay içinde dairenin değeri 2.500.000 TL'ye yükselirse anlaşman harika görünüyor. Hâlâ 2.000.000 TL'ye, kilitlendiğin fiyata satın alabilirsin. Böylece 500.000 TL kazanmış oluyorsun. Ödediğin 20.000 TL her kuruşuna değdi.
Dairenin değeri 1.700.000 TL'ye düşerse satın alma hakkını kullanmıyorsun. Vazgeçiyorsun. 20.000 TL'yi kaybediyorsun ama hepsi bu. Şu an daha az değerinde olan bir şeyi 2.000.000 TL'ye almaya zorlanmıyorsun.
İşte call opsiyonu bu. Daireyi hisse senediyle değiştir, tam olarak böyle çalışıyor.
Yatırım açısından: bir hisse senedinin fiyatının yükseleceğine inandığında call opsiyonu satın alırsın. Haklıysan kâr edersin. Yanılıyorsan, kaybedebileceğin maksimum tutar opsiyona ödediğin şey — buna prim denir.
Basit Bir Sayısal Örnek
Diyelim ki bir şirketin hissesi şu an 50 dolardan işlem görüyor. İki ay içinde önemli ölçüde yükseleceğine inanıyorsun. İki ay vadeli, 55 dolarlık kullanım fiyatıyla bir call opsiyonu satın alıyorsun. Prim hisse başına 3 dolara mal oluyor — ve her opsiyon sözleşmesi genellikle 100 hisseyi kapsadığından toplam 300 dolar ödüyorsun.
İki senaryo var:
Senaryo A — Haklıydın. Hisse 70 dolara yükseliyor. Sözleşmen 55 dolardan satın almana izin veriyor. Hisse başına 15 dolarlık kâr var (70 eksi 55). 100 hisseyle bu 1.500 dolar ediyor. 300 dolarlık primini çıkarırsan net kârın 1.200 dolar. 300 doları 1.500 dolara çevirdin. İnsanların opsiyonlardaki kaldıraçtan bahsettiği şey bu.
Senaryo B — Yanıldın. Hisse 40 dolara düşüyor. 55 dolardan satın alma hakkın şu an değersiz — açık piyasada 40 dolara işlem gören bir şeyi 55 dolardan satın alma hakkını kimse kullanmaz. Opsiyon sona eriyor. 300 dolarlık primini kaybediyorsun. Kaybının tamamı bu kadar.
Bu yüzden insanlar opsiyonların alıcı tarafında sınırlı riskle kaldıraç sunduğunu söylüyor. Yükseliş potansiyeli önemli olabilir. Düşüş ise ödediğinle sınırlı.
Put Opsiyonları: Satma Hakkı
Put opsiyonu tam tersi. Sözleşme sona ermeden önce bir hisse senedini belirlenmiş bir fiyattan satma hakkı verir.
İnsanlar bir hisse senedinin fiyatının düşeceğine inandıklarında put alırlar. Özünde bir düşüşten kâr etmenin ya da halihazırda sahip oldukları bir pozisyonu çok fazla değer kaybetmekten korumanın bir yolu.
Daire anolojisine dönelim. 2.000.000 TL değerinde bir dairen olduğunu düşün. Önümüzdeki aylarda emlak piyasasının çöküşünü endişeyle bekliyorsun. Birini buluyorsun ve bir ücret karşılığında — önümüzdeki üç ay boyunca piyasada ne olursa olsun — daireyi 2.000.000 TL'den satın almayı kabul ediyor.
Piyasa çöker ve dairenin değeri 1.400.000 TL'ye düşerse, hâlâ 2.000.000 TL'ye satabilirsin. Bu anlaşma sana 600.000 TL'lik kayıptan kurtardı. Bunun için ödediğin ücret her kuruşuna değdi.
Piyasa güçlü kalır ve dairenin değeri 2.300.000 TL'ye yükselirse anlaşmayı kullanmıyorsun. Bunun yerine piyasa fiyatından satıyorsun. Ücreti kaybettin ama değer artışında fazlasını kazandın.
İşte put opsiyonu bu. Hisse senedi piyasası açısından: bir hissenin düşeceğini düşündüğünde ya da halihazırda hisseye sahipsin ve düşüşe karşı sigorta istiyorsun.
Put İçin Sayısal Örnek
Aynı hisse, 50 dolardan işlem görüyor. Bu sefer düşeceğini düşünüyorsun. İki ay vadeli, 45 dolarlık kullanım fiyatıyla bir put opsiyonu satın alıyorsun. Prim hisse başına 3 dolar, yani bir sözleşme için 300 dolar.
Senaryo A — Haklıydın. Hisse 30 dolara düşüyor. Sözleşmen 45 dolardan satmana izin veriyor. Bu mevcut piyasa fiyatının hisse başına 15 dolar üzerinde. 100 hissede bu 1.500 dolar — 300 dolarlık primini çıkarırsan net kâr 1.200 dolar. Hiç sahip olmadan hissenin düşüşünden kâr ettin.
Senaryo B — Yanıldın. Hisse 65 dolara yükseliyor. 65 dolar değerindeki bir şeyi 45 dolardan satma hakkını kimse kullanmaz. Opsiyon sona eriyor. 300 dolarını kaybediyorsun, bundan fazlası değil.
Her Sözleşmenin İki Tarafı
Çoğu başlangıç seviyesi açıklamada üzerinden geçilen bir şey var: var olan her opsiyon sözleşmesinde birinin karşı tarafta olduğu. Bir call aldığında, biri sana o call'u sattı. Bir put aldığında, biri sana o put'u sattı.
Opsiyonu satan kişiye opsiyon yazıcısı denir. Ve onların deneyimi alıcının tam ayna yansıması.
Sen bir call alıp hisse yükseldiği için kâr ettiğinde, sana o call'u satan kişi para kaybediyor. Opsiyonun değersiz sona erip primini kaybettiğinde, o opsiyonu satan kişi primini saf kâr olarak elinde tutuyor.
Bu yüzden opsiyon satmak — yazmak da denir — alımdan tamamen farklı bir risk profilidir. Alıcıların sınırlı düşüşü ve teorik olarak sınırsız yükselişi var. Satıcılar primi peşin alır ama piyasa onlara karşı sert hareket ederse önemli kayıplarla karşılaşabilirler.
Hiçbir taraf doğası gereği daha iyi değil. Farklı amaçlara hizmet ederler ve farklı stratejilere uygundurlar.
Opsiyonların Değeri Nereden Geliyor?
Bir opsiyonun fiyatı — ödediğin prim — rastgele değil. İki bileşenden oluşuyor.
İçsel değer anlaşılması kolay kısım. Şu an kullansan opsiyonun ne kadar değerinde olduğu. 60 dolardan işlem gören bir hissede 50 dolarlık kullanım fiyatlı bir call opsiyonunun 10 dolarlık içsel değeri var. Zaten kârlı — yatırımcılar buna "kârda" diyor.
Zaman değeri daha az belirgin kısım. Şu an kârlı olmayan bir opsiyonun bile biraz değeri var, çünkü hâlâ vadenin dolmasından önce lehine hareket etmesi için zaman var. Ne kadar zaman kaldıysa opsiyon o kadar zaman değeri taşıyor. Vade yaklaştıkça bu zaman değeri aşınıyor — önce yavaş, sonra vadeye doğru daha hızlı. Yatırımcılar buna zaman erimesi diyor ve alıcılara karşı, satıcılar lehine çalışıyor.
Bu yüzden opsiyonları satın alıp plan yapmadan tutmak yeni başlayanlar için genellikle ters gidiyor. Hisse senedi lehine hareket etmeden geçen her gün, hisse fiyatı hiç hareket etmese bile opsiyonun biraz değer kaybetmesine neden oluyor.
Peki İnsanlar Neden Opsiyon Kullanıyor?
İnsanlar opsiyonları üç ana nedenle kullanıyor.
Spekülasyon — görece küçük miktarda parayla bir hisse senedinin nereye gideceğine dair kaldıraçlı bahisler yapmak. Potansiyel getiriler hisseyi doğrudan satın almaya kıyasla büyütülmüş, ama her şeyi kaybetme riski de öyle.
Korunma — mevcut pozisyonları korumak için opsiyon kullanmak. Büyük bir hisse pozisyonu tutan uzun vadeli bir yatırımcı, kısa vadeli bir çöküşe karşı sigorta olarak put alabilir. Düşüşten kâr etmeye çalışmıyorlar — sadece önem verdikleri bir arabayı sigortaladığın gibi buna karşı koruma sağlıyorlar.
Gelir üretme — düzenli olarak prim toplamak için opsiyon satmak. Örneğin covered call'lar, halihazırda sahip olduğun hisseler üzerine call opsiyonu satmayı, primi ek gelir olarak toplamayı içeriyor. Bu daha muhafazakar opsiyon stratejilerinden biri ve uzun vadeli yatırımcılar tarafından yaygın olarak kullanılıyor.
Spekülatif aktiviteyi yönlendiren iyi bir gerçek dünya örneği, SpaceX'in uzun süredir beklenen halka arzının yarattığı heyecan. Son hafızalardaki en çok konuşulan potansiyel borsaya girişlerden biri olarak, değerlemesiyle bağlantılı opsiyonlara yönelik yatırımcı ilgisi son derece yoğun — tam da büyük bir fiyat hareketi öncesinde pozisyon almaya çalışan yatırımcılarla call opsiyon hacmini tavan yaptıran türden bir olay.
Unutmamanız Gereken Tek Şey
Opsiyonlar doğası gereği tehlikeli değil. Onlar bir araç. Her finansal araç gibi tehlike, tam olarak anlamadığın bir şeyi kullanmaktan ya da tasarlanmadığı şekilde kullanmaktan geliyor.
Opsiyonlarla hesaplarını mahveden çoğu insan bunu opsiyonlar öngörülemez olduğu için değil, plan yapmadan girdikleri, sermayelerinin çok fazlasını koydukları ve hisse senedi yatay seyrederken zaman erimesinin pozisyonlarını yavaşça erittiğini hesaba katmadıkları için yapıyor.
Ne aldığını anla. Herhangi bir işleme girmeden önce maksimum kaybını bil. Bir opsiyona tamamen kaybetmeye gerçekten hazır olduğundan fazlasını asla koyma. Bu üç kural tek başına çoğu yeni başlayanı opsiyonlara korkunç itibarını kazandıran hatalardan kurtarır.
Kavramın kendisi — sabit bir fiyattan satın alma ya da satma hakkı ama zorunluluk değil — aslında tüm finansın en zarif fikirlerinden biri. Bir kez oturduğunda, piyasaların nasıl çalıştığına dair pek çok şey çok daha anlamlı olmaya başlıyor.
Bu sayfadaki içerik yalnızca bilgilendirme ve eğitim amaçlı sunulmaktadır ve finansal veya yatırım tavsiyesi niteliği taşımamaktadır. Ek bilgi için lütfen Risk Bildirimimizi okuyun.
